Kaartjes voor 3 mei 1808

Probeer het eerste tijdvak op een doordeweekse dag te kiezen, of de laatste 90 minuten voor sluitingstijd. Rond het middaguur komen er schoolgroepen en vinden er rondleidingen plaats, dus de plek voor het doek is snel bezet. Als je de ruimte wilt om gezichten, gebaren en het licht te vergelijken, kies dan niet voor het middaguur.

Doe het 10–15 minuten op eigen houtje of 15–20 minuten met een gids. Van een afstand snap je het drama meteen; van dichtbij kost het wat meer tijd om de lantaarn, de penseelstreken en de gezichten te ontdekken. Als je je haast, blijft het slechts een bekend beeld, en geen schilderij dat je echt tot in de details hebt bekeken.

Plan dit in de eerste 60 tot 90 minuten als Goya je belangrijkste reden is om hierheen te komen. Het Prado vraagt wel wat concentratie, maar na een paar zalen verslapt je aandacht al. Ga hierheen voordat je genoeg hebt van musea, anders zie je alleen de drukke trekpleisters en mis je de rustigere plekken.

Het is in de Goya-zalen het drukst tussen ongeveer 11.00 en 14.00 uur, wanneer veel rondleidingen samenkomen bij de bekendste Spaanse werken van het museum. De vroege en late tijdvakken voelen wat rustiger en stiller aan. Als het bij de ingang druk is, wacht dan 5 minuten in plaats van je haastig een glimp vanaf de zijkant te proberen te vangen.

Begin met de man in het midden in het wit, trek daarna de geweren aan de rechterkant over en werk af met de figuren linksonder. Kijk daarna eens naar de lantaarn bij de voeten van de soldaten. Die elementen geven in minder dan 10 minuten een volledig beeld van de morele boodschap van het schilderij.

De meeste bezoekers staan te dichtbij en kijken alleen naar de centrale figuur. Neem eerst een stapje terug om de hele compositie te bekijken, en kom dan dichterbij om de gezichten en de penseelvoering te bestuderen. Vertrouw ook niet op het later maken van referentiefoto’s – het fotografeerverbod in het Prado wordt strikt gehandhaafd.

Ga een stukje achteruit staan en kijk eerst even naar de man in het wit. Zijn uitgestrekte armen doen denken aan religieuze afbeeldingen, maar zijn angstige gezicht zorgt ervoor dat de scène menselijk blijft in plaats van abstract. Het bloed aan zijn hand maakt het onmogelijk om dit als een nobele opoffering te zien.

Kijk naar de rechterrand en volg de strakke rij geweren. Goya schildert de soldaten als een massa van ruggen, hoeden en wapens in plaats van als individuele figuren. Die anonimiteit speelt een rol: het geweld voelt hier georganiseerd, efficiënt en bijna machinaal aan.

Kijk nu eens naar de lantaarn bij de voeten van de soldaten en naar de lijken op de voorgrond. Het kunstlicht belicht zowel de levenden als de doden en verandert de heuvel in een podium. Er wordt ook aangegeven dat de volgende uitvoering al bezig is.